Ukratko o muslimanskom doprinosu astronomiji

Astronomija je usko povezana sa mnogim vjerskim propisima kod muslimana tako da se pojavila potreba za izučavanje astronomije kako bi se odredila vremena za namaz shodno geografskom položaju i godišnjem dobu. Također, potrebno je odrediti pravac Kible i pratiti kretanje Mjeseca kako bi se odredio početak posta, hadždža itd. Otuda su objavljeni mnogi kur’anski ajeti koji govore o astronomiji i kosmosu koji okružuje čovjeka i ajeti koji podstiču čovjeka na razmišljanje o nebesima i Zemlji. Jedan od tih ajeta je i sljedeći: “I noć im je dokaz: Mi uklanjamo dnevnu svjetlost i oni ostaju u mraku. I Sunce se kreće do svoje određene granice, to je odredba Silnoga i Sveznajućeg. I Mjesecu smo odredili položaj; i on se uvijek ponovo kreće kao stari savijeni palmin prut. Nit’ Sunce može Mjesec dostići nit’ noć dan prestići, svi oni u svemiru plove.” (Jasin, 37-40.)

Pored toga, u Kur’anu su navedene naučne činjenice koje ne može znati neko ko ne posjeduje ogromno znanje o astronomiji. Ovo je od učenjaka muslimana iziskivalo posebnu pažnju i brigu. Kad su muslimani počeli da unapređuju astronomiju, pronašli su znanje koje su o toj oblasti ostavile prošle civilizacije. Prvo su preveli knjige iz astronomije koje su napisali Grci, Kaldejci, Sirci, Perzijanci i Indijci. Prva knjiga koju su preveli muslimanski učenjaci bila je knjiga ”Ključevi zvijezda” koja se pripisuje Hermesu i koju su sa grčkog jezika preveli na arapski na kraju Emevijske vladavine. Jedna od vrlo važnih knjiga o astronomiji, prevedenih sa grčkog, jeste knjiga ”Megalé suntaxis tès astronomias’”(na arapskom je naslov ”Al-Madžesti”). Ova knjiga bavi se astronomijom i kretanjima zvijezda. Prevedena je u vrijeme vladavine Abasija. U ovom vremenu isticala su se trojica učenjaka, koji su bili poznati kao ”sinovi Musaa ibn Šakira”. Musa ibn Šakir bio je astronom u palači halife Me’muna. Kad je Musa umro, Me’mun je preuzeo brigu o njegovoj djeci. Povjerio ih je astronomu Jahji ibn Ebi Mensuru. Dok su ovi mališani odrastali, El-Havarizmi je iz svog sjedišta u Bejtul-Hikmetu (”kuća mudrosti”) u Bagdadu ispravljao greške Ptolomeusa. Kad su mališani odrasli, u astronomiji se istakao Muhammed ibn Musa ibn Šakir. Me’mun je za svoje astronome obezbijedio kuću u najvišoj četvrti Bagdada, blizu Babuš-šemasijje, kako bi precizno i naučno mogli da promatraju zvijezde i vrše začuđujuća mjerenja koja su poredili sa mjerenjima u Džundisaburu i sa drugim mjerenjima nakon tri godine na brijegu Kasijun blizu Damaska. Astronomi su zajedno radili na postavljanju astronomskih tabela po imenu ”el-mudžerrabe” ili ”el-me’munijje”, koje su predstavljale preciznu reviziju Ptolomeusovih starih tabela.

naučnici

El-Me’mun je koristio jednu grupu astronoma, među kojima je bio Muhammed ibn Musa ibn Šakir, da promatraju nebeska tijela i da zabilježe rezultate tih promatranja.

Veliki broj izgrađenih osmatračnica, opremljenih raznim instrumentima, u kojima su radili iskusni naučnici, potvrđuje brigu muslimana o astronomskim istraživanjima. Osmatračnice bile su rasute po cijelom islamskom svijetu. Promatranja koja su vršena sa ovih osmatračnica odlikovala su se visokom preciznošću i na njih su se oslanjali učenjaci iz Evrope u svojim astronomskim istraživanjima u vremenu renesanse i nakon tog perioda. U ovim osmatračnicama muslimanski učenjaci su koristili  instrumente, aparate i postrojenja koji su bili vrlo precizni i lijepo napravljeni i pomoću kojih su bilježili podatke o astronomskim pojavama. Veliki broj ovih instrumenata bio je izum muslimanskih učenjaka i nije bio poznat prije njih. Muslimani su također koristili instrumente koje su izumile prošle civilizacije.

Muslimani su se isticali u izrađivanju tablica za proračune koji su vezani za nebeska tijela. Ove tablice su jedne od najvažnijih potrepština za astronomsko promatranje. Te tablice predstavljaju matematičke tabele koje služe za označavanje položaja tijela koja plutaju, pravila pomoću kojih se određuje koji je mjesec, dan i datum, za poznavanje stanja zvijezda po pitanju dizanja, spuštanja, naginjanja i kretanja. Ove tabele se temelje na vrlo preciznim matematičkim pravilima i zakonima.

Piše: dr.Ragib es-Serdžani
Izvor: www.islamweb.net / www.el-asr.com

Related Articles

Close
Close